Tháng Giêng là thời điểm nhiều địa phương trên cả nước bước vào mùa lễ hội. Các điểm chùa, đền thu hút đông đảo người dân và du khách hành hương đầu năm. Không khí lễ hội cũng là dịp để cộng đồng tìm về những giá trị văn hóa tâm linh truyền thống, cầu mong một năm bình an và thuận lợi.
Trong dòng chảy văn hóa ấy, người Sán Dìu tại xã Thống Nhất, Hạ Long vẫn duy trì nghi lễ giải hạn đầu năm như một sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc. Năm nay, nghi lễ thu hút hơn 100 người dân tham gia tạo nên không khí linh thiêng, đồng thời là dịp để người dân địa phương quây quần, cùng tham gia sinh hoạt văn hóa truyền thống.
Ý nghĩa của nghi lễ giải hạn đầu năm
Nghi lễ giải hạn đầu năm là dịp để thỉnh các đấng linh thiêng chứng lễ, cầu mong bình an và hóa giải những điều không thuận lợi trong năm. Trong nghi thức, các thầy cúng lần lượt thỉnh các tầng thần linh theo quan niệm truyền thống. Trước hết là Cửa Thánh gồm Tam Thanh Ngọc Hoàng, Thái Thượng Lão Quân và Quan Âm Bồ Tát. Tiếp đến là các vị thần quan cai quản thiên giới như Đại quan sư chủ, Thập phương thần quân, Tứ hải long thần. Bên cạnh đó, nghi lễ còn thỉnh gia tiên nhiều tầng, Bản thổ Thành Hoàng, các thần quan sứ giả, cùng năm phương Thổ thần, Long mạch và Táo quân bốn mùa. Cuối cùng là các lực lượng âm binh theo quan niệm dân gian.
Theo quan niệm dân gian của người Việt Nam nói chung và người Sán Dìu nói riêng, mỗi năm con người đều có thể gặp những điều thuận lợi hoặc không may trong cuộc sống. Vì vậy, nghi lễ giải hạn đầu năm được tổ chức với mong muốn cầu bình an, hóa giải điều xấu và hướng tới một năm mới hanh thông. Nghi lễ do ba thầy cúng thực hiện trên đàn lễ với các lễ vật quen thuộc như gà, xôi, rượu, hoa quả và bánh trái, cùng các đồ mã mang ý nghĩa tượng trưng.
Trong suốt nghi lễ, tiếng tù và vang lên hòa cùng lời khấn của các thầy cúng. Người dân tham dự thành tâm thực hiện các nghi thức, gửi gắm mong ước bình an cho năm mới.
Vai trò của tín ngưỡng trong đời sống cộng đồng
Trong đời sống văn hóa của người Việt, tín ngưỡng dân gian luôn gắn bó với sinh hoạt cộng đồng. Mỗi dân tộc đều có những thực hành tâm linh riêng, phản ánh cách nhìn về thế giới và khát vọng về cuộc sống bình an. Những thực hành tâm linh như vậy trở thành chỗ dựa tinh thần, giúp người dân gửi gắm niềm tin và mong ước về một cuộc sống bình an, thuận lợi. Thông qua các buổi lễ cũng là dịp để bà con trong cộng đồng gặp gỡ, cùng chia sẻ những ước vọng đầu năm và củng cố sự gắn kết giữa các gia đình. Qua thời gian, nghi lễ cầu may đầu năm đã trở thành một phần của bản sắc văn hóa Sán Dìu, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng.
Trong bối cảnh đô thị phát triển mạnh, những thực hành tín ngưỡng như vậy góp phần bảo tồn giá trị văn hóa bản địa. Đây cũng là nét sinh hoạt tinh thần đặc trưng, giúp đời sống cộng đồng thêm gắn kết, đặc biệt trong thời điểm đầu năm khi con người hướng đến những điều tốt đẹp cho tương lai.
Mai Anh – Lam Trang
