Một cuộc tìm kiếm không chỉ để tìm một phần mộ
Chiến tranh đã đi qua nhiều thập niên, nhưng với không ít gia đình Việt Nam, cuộc chiến vẫn chưa thực sự khép lại.
Bởi ở đâu đó, vẫn còn những người lính chưa được xác định danh tính, những phần mộ chưa rõ thông tin và những gia đình vẫn chờ một ngày được biết chính xác người thân của mình đã nằm lại nơi nào.
Bởi vậy, Chiến dịch 500 ngày đêm không đơn thuần là một chương trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đằng sau mỗi cuộc tìm kiếm là một cuộc đời. Đằng sau mỗi cái tên là một gia đình. Và đằng sau mỗi người được đưa trở về là một câu chuyện lịch sử được nối lại.
Trong dòng chảy ấy, câu chuyện về Nguyễn Phú Vinh – bí danh Hai Bình – là một trường hợp giàu ý nghĩa.
Ông đã hy sinh từ năm 1967, nhưng hành trình tìm kiếm và gìn giữ ký ức về ông vẫn tiếp tục cho đến hôm nay.
Từ tuổi 18 đến người chỉ huy giữa chiến trường
Theo tư liệu gia đình, Nguyễn Phú Vinh sinh ngày 1/2/1929 tại Bình Hòa, Gò Vấp, Gia Định.
Năm 1947, khi mới 18 tuổi, ông được kết nạp vào Đảng.
Tuổi trẻ của Nguyễn Phú Vinh gắn với những năm tháng đất nước bước vào cuộc chiến đấu đầy gian khổ. Từ một thanh niên trẻ, ông trưởng thành trong thực tiễn cách mạng và chiến trường, từng bước đảm nhiệm những nhiệm vụ quan trọng.
Ông giữ cương vị Tham mưu trưởng Trung đoàn 1500 – 3003A, tham gia hoạt động chiến đấu trên chiến trường Nam Bộ.
Một người làm công tác tham mưu trong chiến tranh phải đối diện với những quyết định có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mạng của đồng đội. Đó không chỉ là bản lĩnh chiến đấu mà còn là sự tỉnh táo, khả năng tổ chức, phán đoán tình hình và ý thức trách nhiệm.
Với Nguyễn Phú Vinh, những năm tháng ấy cũng là quá trình một người thanh niên trưởng thành giữa thử thách của chiến tranh.
Ông đi qua tuổi trẻ không bằng những năm tháng bình yên mà bằng những ngày tháng ở chiến trường.
Và rồi, cuộc chiến đã lấy đi phần đời còn lại của ông.
Ngày 28/7/1967
Ngày 28/7/1967, tại Cao Lãnh, Đồng Tháp, Nguyễn Phú Vinh hy sinh.
Ông mới Ba mươi tám tuổi – một độ tuổi mà hôm nay nhiều người đang bước vào giai đoạn chín chắn nhất của cuộc đời. Nhưng với người lính Hai Bình, đó lại là điểm kết thúc của một hành trình.
Ông không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất. Không kịp trở về với gia đình. Không kịp chứng kiến con cháu, thế hệ sau lớn lên trong hòa bình. Những phần thưởng cao quý được trao tặng như Huân chương Chiến thắng, Huân chương Chiến sĩ Vẻ vang, Huân chương Chiến sĩ Giải phóng, Huân chương Kháng chiến cùng các phần thưởng khác là sự ghi nhận đối với những năm tháng cống hiến của ông. Nhưng với gia đình, điều còn lại không chỉ là những tấm huân chương. Đó là câu hỏi về nơi ông nằm lại.
Lần theo những dấu vết còn lại
Theo lời kể của gia đình, sau ngày Nguyễn Phú Vinh hy sinh, hành trình tìm kiếm thông tin về ông chưa bao giờ dừng lại. Qua nhiều năm, gia đình lần theo những manh mối ít ỏi từ những người từng biết, từng chiến đấu cùng ông và những thông tin còn lưu lại về chiến trường. Mỗi địa danh được nhắc đến đều có thể trở thành một tia hy vọng. Mỗi câu chuyện của một nhân chứng đều được gia đình trân trọng.
Trong hành trình ấy, gia đình biết đến một ngôi mộ tại Vũng Tàu do người dân địa phương tự lập và gìn giữ, gắn với thông tin về một người lính đã hy sinh trong chiến tranh. Đối với gia đình Nguyễn Phú Vinh, ngôi mộ trở thành một dấu mốc đặc biệt.
Cho đến nay, theo lời gia đình, vẫn cần thêm những căn cứ xác thực để có thể khẳng định chính xác danh tính và nơi an nghỉ của ông. Nhưng điều khiến câu chuyện trở nên xúc động không chỉ nằm ở câu trả lời về một phần mộ. Đó còn là nghĩa tình của những người dân đã lưu giữ một nấm mộ vô danh trong ký ức của mình.
Với gia đình, đó là một sự an ủi lớn.
Ngày 27/7 – ngày gia đình gọi tên ông
Từ câu chuyện ấy, ngày 27/7 trở thành một ngày đặc biệt đối với gia đình Nguyễn Phú Vinh.
Đó là ngày cả nước tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, và cũng là ngày gia đình chọn làm ngày giỗ để tưởng nhớ người ông, người cha, người chiến sĩ Hai Bình.
Ngày giỗ ấy không chỉ là một nghi thức gia đình. Nó là ngày những người thân cùng nhắc lại câu chuyện về một người đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ; là ngày thế hệ sau biết thêm về cuộc đời của người ông mà mình không có cơ hội gặp mặt; và cũng là ngày để ký ức không bị đứt đoạn.
Một nén hương đặt trước phần mộ không nhất thiết phải bắt đầu bằng câu trả lời hoàn chỉnh về nơi người đã khuất nằm lại. Đôi khi, nó bắt đầu từ tình yêu thương và sự tưởng nhớ.
Từ người ông đến người cháu
Trong câu chuyện ấy, điều đặc biệt hơn cả là sự tiếp nối của thế hệ sau.
Tiến sĩ, Hoa hậu Nguyễn Linh Hương, nghệ danh Saila Nguyễn, cháu nội gái của Nguyễn Phú Vinh.
Nếu người ông thuộc về một thế hệ đã dùng tuổi trẻ để chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, thì người cháu trưởng thành trong một Việt Nam hòa bình, hội nhập và đang phát triển. Hai thế hệ cách nhau bởi thời gian. Nhưng giữa họ có một điểm gặp gỡ: niềm tự hào về nguồn cội.
Nguyễn Linh Hương hôm nay được biết đến với học vị Tiến sĩ, danh hiệu Hoa hậu và hoạt động nghệ thuật. Trong hành trình của mình, câu chuyện về người ông trở thành một phần ký ức gia đình, nhắc nhở về giá trị của hòa bình và trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Đó cũng là cách “dòng máu” được tiếp nối theo một nghĩa rộng hơn: không chỉ là huyết thống, mà là ký ức, nhân cách, niềm tự hào và ý thức về trách nhiệm với quê hương, đất nước. Người ông đã chiến đấu bằng bản lĩnh của một người lính. Người cháu hôm nay có thể tiếp nối bằng tri thức, nghệ thuật, sự cống hiến và cách lan tỏa những giá trị tốt đẹp đến cộng đồng.
Cuộc trở về chưa khép lại
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Nguyễn Phú Vinh hy sinh. Nhưng cuộc trở về của ông, theo nghĩa trọn vẹn nhất, vẫn chưa khép lại. Đó là cuộc trở về của một cái tên; của một phần mộ được xác định bằng những căn cứ khoa học; của một câu chuyện được đặt đúng vị trí trong lịch sử gia đình; và rộng hơn, là sự trở về trong ký ức của dân tộc.
Chiến dịch 500 ngày đêm hôm nay đang mở thêm hy vọng cho những gia đình vẫn đi tìm người thân sau chiến tranh. Nhưng câu chuyện Nguyễn Phú Vinh nhắc chúng ta rằng, mỗi cuộc tìm kiếm không chỉ là tìm một hài cốt. Đó là tìm một con người – một người từng có tuổi trẻ, có gia đình, có những ước mơ và một tương lai. Một người lính đã nằm lại chiến trường. Một người cháu gái nội đang bước tiếp giá trị truyền thống gia đình giữa thời bình. Một ngôi mộ ở Vũng Tàu vẫn được gia đình gìn giữ như một dấu mốc của ký ức. Một ngày 27/7 trở thành ngày gia đình gọi tên người đã khuất.
Tất cả tạo thành một câu chuyện chưa khép lại. Bởi đôi khi, sự trở về không chỉ được tính bằng khoảng cách từ chiến trường đến một phần mộ. Sự trở về còn nằm trong cách một gia đình giữ lại tên tuổi của người thân, cách một thế hệ kể lại câu chuyện của thế hệ trước và cách những người đang sống biến sự hy sinh ấy thành động lực để sống có trách nhiệm hơn.
Nguyễn Phú Vinh – Hai Bình – đã gửi lại tuổi 38 cho đất nước. Nhưng câu chuyện của ông vẫn đang được viết tiếp. Từ người lính đến người ông, từ người ông đến người cháu, từ một gia đình đến ký ức cộng đồng – đó là cuộc trở về chưa khép lại của một con người đã dành cả tuổi trẻ cho Tổ quốc
